Cây cà phê là một trong những loại cây trồng được nhiều người trên thế giới ưa chuộng. Việt Nam may mắn được thiên nhiên ưu ái có khí hậu và vùng đất trồng được loại cây này. Cây cà phê đã đem lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều người dân, không ít nông hộ “phá kén vươn mình” nhờ hạt cà phê. Vậy trồng cà phê có khó không? Trồng như thế nào để đem lại lợi nhuận tối ưu nhất. Kính mời quý bạn đọc tìm hiểu tổng quan về cây cà phê để hiểu rõ hơn nhé!
- Tên khoa học: Coffea spp.
- Thuộc họ: Rubiaceae (Thiên thảo)
1. Nguồn gốc cây cà phê
Có rất nhiều truyền thuyết kể về sự ra đời của cây cà phê, tuy nhiên dựa trên dấu tích khảo cổ thì vùng đất Kaffa (Ethiopia) ngày nay chính là nơi khởi nguyên của cà phê.
Đến thế kỷ XIV, cà phê du nhập vào vùng đất Ả Rập theo con đường buôn bán nô lệ và được quốc gia này khám phá, chế biến thành một thức uống tuyệt vời như ngày nay.
Đến năm 1735, nhà thực vật học người Pháp Antoine de Jussieu đã lần đầu tiên mô tả khoa học về cây cà phê.
Ở Việt Nam, cà phê có mặt tại Việt Nam vào năm 1875 bởi người Pháp. Cà phê được mang từ đảo Bourton vào miền Bắc nước ta. Thực dân Pháp sau khi chiếm nước ta, tiến hành lập nhiều đồn điền cà phê từ đó mang hạt cà phê phân tán đến nhiều khu vực trên lãnh thổ Việt Nam.
2. Đặc điểm thực vật của cây cà phê
Cà phê thuộc cây thân gỗ, chiều cao cây sẽ phụ thuộc vào từng loại giống. Có 2 loại cà phê được trồng phổ biến, mỗi loại có đặc điểm hình thái và hương vị khác biệt:
2.1. Cây cà phê chè (Arabica)
- Tên khoa học: Coffea arabica L.
Đặc điểm của lá giống này tương đối giống lá chè (nên được gọi là cà phê chè).
Cà phê chè thuộc dạng cây bụi, cao khoảng 2 – 3. Thân cây trưởng thành có vỏ sần sùi. Một số giống phân cành cao, cành thấp nhất cách mặt đất có thể tới 60 – 80 cm (ví dụ như Typica, Bourbon). Một số giống phân cành thấp, khoảng cách cành thấp nhất cách mặt đất khoảng 12 – 15cm, khoảng cách giữa các cành trên thân từ 3 – 7cm (ví dụ như Catimor, Caturra, Catuai,…)
Rễ cà phê chè có dạng rễ cọc, đâm sâu vào đất, có thể đâm sâu đến 1m. Rễ phụ và lông hút đâm ngang và nằm chủ yếu cách mặt đất khoảng 0 – 30 cm.
Lá của loại cà phê này mọc đối xứng, hình trứng dài, đầu nhọn, rìa lá xoăn gợn sóng nhẹ. Lá có màu xanh đậm, bóng, chiều dài lá khoảng 10 – 15 cm, rộng từ 4 – 6 cm.
Hoa màu trắng, mùi hơi hắc, xuất phát từ nách lá. Mỗi nách lá cho ra từ 8 – 15 hoa. Cuống hóa ngắn, đài hoa có 5 cánh nhỏ. Tràng hoa hình ống dài, phía đầu nở ra 5 cánh hẹp, nhụy có 2 đầu vươn ra ngoài tràng hoa, noãn phát triển thành quả.
Quả hình trứng, dài 10 – 18 mm, ngang 8 – 12 mm. Cấu tạo của quả cà phê chè ở ngoài cùng là lớp vỏ mỏng, tiếp đến là phần thịt, trong cùng là hai nhân có hình bán cầu, xếp úp lại với nhau. Phôi cà phê nằm ở một đầu của nhân, rễ mầm phôi có hình nón và có 2 lá mầm.
2.2. Cà phê vối (Robusta)
- Tên khoa học: Coffea canephora Pierre
Cây cà phê Robusta là một trong những loại cây cà phê phổ biến và quan trọng nhất trên thế giới. Với đặc điểm thực vật độc đáo và những ưu điểm vượt trội, cây cà phê Robusta không chỉ là nguồn cung cấp cà phê phổ biến mà còn có ý nghĩa trong quan trọng trong kinh tế của nhiều quốc gia.
Ở Việt Nam, cà phê vối phân bố nhiều ở khu vực Đông Nam Bộ và Tây Nguyên.
Loại cà phê này có thân gỗ, dạng bụi, chiều cao có thể tới 10m, nhiều cành, tán rậm rạp.
Lá của cây cà phê Robusta có kích thước lớn và thường có màu xanh đậm, nhìn giống như lá cây vối. Lá dài 20 – 25cm, rộng từ 8 -12cm, hình thuôn dài như hạt xoài, đầu nhọn, rìa gợn sóng.
Hoa của cà phê vối mọc từ nách lá, hoa mọc thành các chùm, mỗi chùm có 1 – 3 vòng, mỗi vòng có khoảng 15 – 30 hoa, mùi hơi hắc.
Quả cà phê của cây Robusta thường có hình dáng tròn hoặc hình bầu dục và có kích thước nhỏ hơn so với quả của cây cà phê Arabica. Màu sắc của quả thường có màu đỏ đậm hoặc vàng khi chín. Quả cà phê Robusta có hương vị mạnh mẽ và đắng hơn so cà phê Arabica.
Hệ rễ của cây cà phê Robusta phát triển mạnh mẽ, giúp cây hấp thụ nước và dưỡng chất từ đất tốt hơn. Điều này giúp cho cây có khả năng chịu đựng tốt hơn trong điều kiện đất khô cằn và kém màu mỡ.
Trên hành trình khám về cây cà phê, chúng ta đã nhìn thấy sự đa dạng về chủng loại của cây trồng này. Cà phê trở thành biểu tượng đặc trưng của vùng đất đỏ bazan. Sinh Học Châu Á – Asia kính mời quý bạn đọc đón xem một số điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng,… tại đây!
