Kỹ thuật nhân giống bưởi bằng 3 phương pháp: Gieo hạt, chiết cành và ghép mắt

Hiện nay có rất nhiều phương pháp nhân giống bưởi, đặc biệt, được ứng dụng nhiều nhất vẫn là 3 phương pháp: chiết cành, ghép mắt hay gieo hạt. Để chọn được phương pháp phù hợp cho vườn bưởi của mình, bà con trước hết cần hiểu rõ về ưu và nhược điểm và kỹ thuật nhân giống bằng ba phương pháp này, từ đó đưa ra phương pháp tốt nhất cho giống cây trồng cũng như đạt vụ mùa bội thu.  

1. Kỹ thuật nhân giống bưởi bằng hạt

Lợi ích của phương pháp này là kỹ thuật đơn giản, dễ làm. Giá thành cây con thấp, hệ số nhân giống cao, do đó chi phí lao động thấp. Tuổi thọ của cây trồng bằng hạt thường cao, cây trồng bằng hạt thường có khả năng thích ứng rộng với điều kiện ngoại cảnh.   

Tuy nhiên, đối với phương pháp nhân giống bằng hạt, cây giống từ hạt khó giữ được những đặc tính của cây mẹ. Cây giống trồng từ hạt thường ra hoa kết quả muộn, cây giống trồng từ hạt thường có tán cao, gặp khó khăn trong việc chăm sóc cũng như thu hái sản phẩm. Tuy nhiên phương pháp nhân giống bằng hạt chỉ được sử dụng trong một số trường hợp:  

• Gieo hạt lấy cây làm gốc ghép 

• Trong công tác lai tạo chọn lọc giống.  

 1.1 Một số lưu ý khi nhân giống bằng hạt

Thời vụ gieo hạt: nhiệt độ, không quá thấp hoặc quá cao, độ ẩm đất đảm bảo 70 – 80% độ ẩm bão hòa và đất gieo hạt phải tơi xốp, thoáng khí.  

Phải chọn lọc giống có khả năng sinh trưởng khỏe, chọn những cây mang đầy đủ các đặc điểm của giống muốn nhân; chọn những hạt to, cân đối và chọn cây con to, khỏe, sinh trưởng cân đối. 

1.2 Các phương pháp gieo hạt làm cây giống

• Gieo hạt trên luống đất: 

+ Đất gieo hạt phải được cày bừa kỹ, bón lót 50-70kg phân chuồng hoai mục + 0.5 – 0.7kg supe lân/100 m2 và lên thành các luống cao 10 – 15cm, mặt luống rộng 0.8 – 1.0 m, khoảng cách giữa các luống 40 – 50cm. 

+ Nên gieo hạt thành hàng, độ sâu lấp hạt từ 1-3 cm, tùy thuộc vào thời vụ gieo và hạt giống loại bưởi. 

+ Thường xuyên tưới nước, giữ ẩm, nhổ cỏ, xới xáo phá vàng, bón phân, đặc biệt là theo dõi, phát hiện và phòng bệnh kịp thời. Pha loãng 1/10-1/15 để bón thúc nước phân chuồng hoặc 1% đối với các loại phân vô cơ pha loãng.  

• Gieo ươm hạt trong bầu: 

+ Hạt giống được gieo trực tiếp vào túi bầu tiêu chuẩn hoặc giỏ vào túi bầu nhỏ rồi tiến hành ra ngôi sau. Hỗn hợp bầu đang được sử dụng là đất + phân chuồng hoai mục với tủ là 1m3 đất mặt + 200-300kg phân chuồng hoai mục + 10-15 kg supe lân. Chăm sóc tương tự như phương pháp gieo ươm hạt trên luống đất.  

2. Kỹ thuật nhân giống bằng cách chiết cành 

Đây là phương pháp kích thích rễ phát triển từ một cành khác, cắt một phần dưới rễ để tạo ra một cây bưởi độc lậ, gọi theo cách khác là phương pháp nhân giống vô tính.     

Lợi ích của phương pháp này là cây bưởi sẽ phát triển rất tốt, khỏe mạnh và vẫn duy trì được những đặc tính của cây mẹ. Cây bưởi khi được chiết cành sẽ phát triển tốt, khỏe mạnh và vẫn giữ được duy trì những đặc tính của cây mẹ. Thêm vào đó, khi thu hoạch quả bưởi, năng suất của trái sẽ đạt chất quả tốt và mang về nhiều giá trị kinh tế cho người dân.  

 2.1 Thời điểm chiết cành bưởi

Thời điểm chiết cành bưởi:  

• Thời điểm thứ 1 là vào mùa xuân, việc chiết cành bưởi sẽ thuận lợi hơn về điều kiện thời tiết, độ ẩm trong thời gian này sẽ không quá khó khăn cho người dân chiết cành. Thêm nữa, cây bưởi sẽ có khả năng phát triển tốt và khỏe mạnh trong thời kỳ này. 

• Thời điểm tiếp theo là vào khoảng cuối tháng 8, người dân thường chiết cành để có thể thu hoạch bưởi ở vụ thu. Tuy nhiên, người dân lưu ý thực hiện thường xuyên vì đây là giai đoạn sâu bệnh thường xuyên tấn công lên cây bưởi. 

• Giai đoạn tháng 4, thời điểm mà người dân thực hiện chiết cành chỉ khi bưởi trong giai đoạn lấy quả. 

2.2 Một vài lưu ý cho người khi chiết cành bưởi

• Không nên thực hiện phương pháp chiết cành vào tháng 2 và tháng 10. Nguyên nhân vì tháng 10 là thời điểm bưởi bước vào nước nên việc chiết cành sẽ làm giảm độ ngọt và chất lượng của bưởi.  

• Mục đích sử dụng các cành chiết sẽ giúp định hình các tán cây phát triển tốt hơn.  Chính vì vậy mà người dân nên đặt cành chiết tại nhưng nơi không làm mất khả năng phát triển hoặc bị thui chột. 

• Ngoài ra, có thể sử dụng các nhánh đơn lẻ, phát triển còi cọc làm giống. Không nên sử dụng các cành cây cấp 2 hoặc những cành nằm sâu bên trong không tiếp xúc với ánh sáng.  

2.3 Các bưởi thực hiện chiết cành bưởi đúng cách  

2.3.1. Chuẩn bị dụng cụ chiết cành bưởi bao gồm:  

• Dao chiết cành 

• Đất để bó bầu chiết 

• Kéo khoanh vỏ  

Kiểm tra độ sắc bén của dụng cụ để việc thực hiện dứt khoát. Nên vệ sinh dụng cụ trước và sau khi thực hiện quá trình chiết cành để không ảnh hưởng đến cây. 

2.3.2. Xây dựng bầu đất và chuẩn bị cành chiết 

• Kỹ thuật chọn cành chiết, nên lựa chọn các cành từ cây mẹ khỏe, có độ tuổi từ 5-10 năm tuổi sẽ phù hợp với việc chiết cành. 

• Các cành bánh tẻ có từ 2-3 nhánh 

• Đường kính của bưởi phù hợp là 3cm. 

• Chiều dài của cành trong khoảng từ 40 – 50cm.  

2.3.3. Chuẩn bị giá thể và đất cuốn 

Đất cuốn được tạo ra từ đất bùn sau khi vớt từ ao hồ lên. Phơi 2-3 ngày để đến khi đất đặc quánh lại. Nên sử dụng đất bùn để làm đất cuốn, vì trong bùn có chứa các chất hữu cơ tốt hỗ trợ tốt cho việc chiết cành bưởi. Nhưng người dân không nên bỏ qua bước khử trùng bằng cách phơi nắng và dùng rơm khô trộn vào để tăng độ bám cho đất cuốn.  

2.3.4. Khoanh vỏ kích thích rễ: 

Bước 1: Khử trùng dụng cụ là dao chiết cành trước khi thực hiện khoanh vỏ. Bước 2: Rạch 2 vòng tròn sao cho chúng cách nhau 4 cm tại điểm mà người dân muốn kích thích cây mọc rễ. Nên rạch điểm kích thích cho đến khi chạm đến phần sinh gỗ. 

Bước 3: Ở 2 vòng tròn vừa rạch, cần cạo sạch lớp vỏ bên ngoài. Hạn chế làm vết rạch này bị nát vì chúng có thể gây thối hoặc sâu hại tấn công và gây bệnh 

2.3.5. Bó bầu đất 

Phần đất bùn đã phơi nên được cuốn quanh điểm chiết cành. Lưu ý nên sử dụng đất vừa đủ để quấn chặt và không quấn quá nhỏ. Để tiện quan sát cho việc phát triển của cây, nên quấn thêm một lớp nilon trắng để đảm bảo chắc chắn hơn. Để đảm bảo chắc chắn hơn, người dân cần cố định lại 2 đầu của điểm chiết cành bằng dây. Để lưu thông khí bên trong nên buộc hở phần dưới và phần phía trên sẽ buộc chặt để che mưa. 

2.3.6. Cắt cành và ra rọ 

Sau khoảng 3 tháng kể từ khi người dân thức hiện chiết cành bưởi, nếu thấy các bộ phận của cây phát triển đầy đủ, người dân có thể tiến hành cắt cành. Việc cắt cành ở giai đoạn này đòi hỏi người dân phải thật cẩn thận và nhẹ nhàng. Để không gây ảnh hưởng đến cây con nên tránh làm vỡ bầu đất. 

Khi hoàn tất quá trình cắt ghép cành, bước tiếp theo người dân có thể trồng hoặc ươm trong bầu đất để cây phát triển và sống tốt. 

3. Kỹ thuật ghép mắt cho cây bưởi

Kỹ thuật Với kỹ thuật này, đảm bảo cây có được những đặc tính tốt của cây mẹ nên sinh trưởng phát triển khỏa mạnh, nhanh cho quả. Cây ít bị nhiễm sâu, bệnh. 

Tuy nhiên, nhược điểm của phương pháp này đòi hỏi người ghép phải có kỹ thuật tốt, thao tác cẩn thận, tỉ mỉ.  

Các bước ghép mắt cho cây bưởi: 

Chuẩn bị dụng cụ ghép gồm kéo, dao và bao quấn chuyên dụng. Cần khử trùng trước khi sử dụng.  

• Bước 1: Cách xử lý gốc ghép: Ở vị trí ghép, dùng dao vát một lớp vỏ trên thân có kích thước tương ứng với mắt ghép đã cắt. 
• Bước 2: Xử lý mắt ghép: Ở vị trí các cành được chọn, cắt vát lấy phần mắt ghép, phía dưới mắt có dính một ít gỗ. 
• Bước 3: Tiến hành ghép mắt: Sử dụng băng dính hoặc vải đàn hương, giúp cố định mắt bưởi vào cây chủ.  
• Bước 4: Chăm sóc cây sau ghép: Tạo môi trường ẩm ướt và bóng mát cho cây con. Để tăng khả năng bật chồi thành công.  

Với những ưu điểm có được tỷ lệ sống cao, thời gian thu hoạch ngắn, số năm thu hoạch kéo dài, chất lượng quả tốt,… Có thể nói giống bưởi chiết cành là lựa chọn được nhiều nhà nông thực hiện. Do đó  mà giá thành của giống bưởi chiết cành sẽ cao hơn 2 giống bưởi còn lại. Đối với nhiều bà con, việc đầu tư vào giống bưởi chất lượng để có thu nhập cao sau mỗi mùa vụ là điều luôn được ưu tiên! Chúc bà con thành công! 

Xem thêm: Các giống bưởi phổ biến ở Việt Nam.