Tất tần tật các phương pháp xử lý và tái chế rơm rạ sau thu hoạch theo hướng nông nghiệp tuần hoàn

Rơm rạ là một trong những phụ phẩm nông nghiệp sau khi đã thu hoạch các hạt lúa. Trong rơm rạ chứa một hàm lượng rất lớn lignocellulose (37,4%), hemicellulose (44,9%), tro – oxit silic (9 – 14%), lignin (4,9%),… có giá trị nguyên liệu đầu vào cho  nhiều hoạt động sản xuất. Sau đây Sinh Học Châu Á mời quý độc giả cùng tìm hiểu về các phương pháp tái chế và xử lý rơm rạ được áp dụng phổ biến hiện nay.

1. Một số lưu ý quan trọng trong việc xử lý và tái chế rơm rạ

Để giúp bà con hiểu rõ hơn các nội dung có trong bài viết này thì cần phân biệt rõ rơm và rạ:

• Phụ phẩm nông nghiệp: được định nghĩa là các sản phẩm phụ phát sinh trong quá trình canh tác nông nghiệp.

• Rơm: Rơm là phần phụ phẩm của lúa còn lại sau khi tách hạt, phần rơm được tính từ ngọn đến phần cách gốc 20cm.
• Rạ (gốc rạ): là phần gốc còn lại, bao gồm cả rễ nằm dưới mặt đất. 

2. Mức độ cần thiết của việc xử lý và tái chế rơm rạ

Hằng năm quá trình sản xuất lúa tạo ra một lượng lớn phụ phẩm rơm rạ. Các phụ phẩm này có giá trị tái sử dụng rất cao, ứng dụng được trong nhiều lĩnh vực như là làm nguyên liệu đốt, làm thức ăn chăn nuôi,…. Nếu không có các biện pháp xử lý và tái sử dụng sẽ gây lãng phí nguồn tài nguyên sẵn có này.

Ước tính hằng năm ĐBSCL sản xuất khoảng 24 triệu tấn lúa và tạo ra khoảng 26 – 27 triệu tấn rơm rạ. Theo thống kê thì có đến 70% rơm rạ là được đốt đồng và chôn vùi vào trong đất; 30% là được thu gom sử dụng. Tỷ lệ này chênh lệch rất lớn. Để điều chỉnh tỷ lệ này và tận dụng triệt để các nguồn lợi từ phụ phẩm nông nghiệp thì có nhiều phương án xử lý và tái sử dụng rơm rạ được đưa ra.

3.  Quản lý rơm rạ theo nông nghiệp tuần hoàn

Giải pháp quản lý rơm rạ theo hướng nông nghiệp tuần hoàn được hiểu là việc sử dụng sản phẩm phụ hoặc chất thải làm nguyên liệu đầu cho một hoạt động sản xuất khác trong vòng tuần hoàn nhằm giúp giảm lượng phát thải ra môi trường và tạo ra nguồn phân bón hữu cơ cho cây trồng. 

Rơm sau thu hoạch có thể xử lý tại đồng hoặc thu gom lại và sử dụng cho các mục đích khác. Các tiêu chí quan trọng trong việc đánh giá phương pháp quản lý rơm rạ theo nông nghiệp tuần hoàn như sau:

• Không đốt đồng để giảm ô nhiễm và làm mất các giá trị dinh dưỡng, duy trì đa dạng sinh học, đảm bảo tiêu chuẩn bền vững trong sản xuất lúa gạo (SRP).
• Hạn chế phát thải CH4 bằng cách không vùi rơm rạ trong ruộng ngập nước.
• Thu gom rơm ra khỏi đồng để tái sử dụng cho các mục đích khác.
• Tối đa tuần hoàn nguyên liệu trong sản xuất.

4. Giới thiệu một số đặc điểm chính phương pháp xử lý rơm rạ hiện nay

4.1. Phương pháp đốt rơm rạ:

Đây được xem như là phương pháp xử lý truyền thống của bà con trồng lúa. Phương pháp này giúp làm sạch ruộng nhanh, không tốn kém quá nhiều chi phí. Tuy nhiên sau nhiều thời gian nghiên cứu các chuyên gia đã chỉ ra rằng việc đốt rơm rạ lần thất thoát gần như 100% nito, 25% P2O5, 20% K2O có trong rơm; đồng thời còn làm giảm đa dạng sinh học và gây ô nhiễm môi trường. 

Biện pháp này trong xu hướng nông nghiệp tuần hoàn được khuyến cáo là nên tránh. 

4.2. Phương pháp vùi rơm rạ:

Vùi rơm rạ sẽ giúp giữ lại một phần lớn các chất dinh dưỡng có trong rơm (với điều kiện là phải đảm bảo đủ thời gian nếu không sẽ làm phát sinh thêm khí CH4 gây ngộ độc cho cây và tăng phát thải hiệu ứng nhà kính).

Yêu cầu của phương pháp này là phải có thời gian chôn vùi ít nhất 3 tuần. Tuy nhiên hiện nay trên thị trường có các dòng sản phẩm chứa vi sinh vật phân hủy cellulose cực mạnh giúp rút ngắn thời gian phân hủy rơm rạ đi rất nhiều.

4.3. Phương pháp thu rơm rơm để tái sử dụng:

Sử dụng máy cuốn rơm để thu gom rơm trên ruộng. Việc này sẽ góp phần làm giảm sự phát thải và biến phụ phẩm thành nguồn nguyên liệu có giá trị.

Rơm sau khi được thu gom có thể sử dụng cho một số mục đích như là trồng nấm rơm, làm thức ăn cho chăn nuôi, sản xuất phân bón, sản xuất than sinh học (biochar), làm nhiên liệu đốt, sản xuất khí gas, khí sinh học,…

Mời bà con truy cập vào đây để xem video hướng dẫn chi tiết!

Việc tận dụng rơm rạ sau thu hoạch không chỉ là hoạt động cộng đồng giúp giảm thiểu các mức độ ô nhiễm do quá trình canh tác lúa gây nên mà còn đem lại một nguồn thu nhập mới cho bà con từ các hoạt động sản xuất khác. 

Cùng chung tay vì một nền nông nghiệp xanh, nông nghiệp bền vững là những gì mà Sinh Học Châu Á đang hướng tới trong hành trình “Trao trọn giải pháp xanh”.

Xem thêm: Kỹ thuật tối đa năng suất lúa