3 giai đoạn sinh trưởng của cây lúa

Mặc dù mỗi giống lúa có thời gian sinh trưởng dài ngắn khác nhau nhưng bao gồm các giai đoạn sinh trưởng là như nhau. Kính mời bạn đọc cùng Sinh Học Châu Á tìm hiểu tổng quan các giai đoạn sinh trưởng của cây lúa để chủ động hơn trong công tác trồng và chăm sóc cây.

Một chu kỳ sống của cây lúa được tính bắt đầu từ khi hạt nảy mầm đến khi chín. Căn cứ vào đó, người ta chia các giai đoạn sinh trưởng của cây lúa thành 3 giai đoạn chính: Sinh trưởng dinh dưỡng, sinh trưởng sinh sản và giai đoạn lúa chín.

1. Giai đoạn sinh trưởng dinh dưỡng 

 Giai đoạn này tính từ thời điểm hạt nảy mầm đến phân hóa đòng. Đây là giai đoạn để cây tập trung phát triển thân lá, gia tăng chiều cao và đẻ nhánh nở bụi. Lá phát triển kích thước tăng cường hiệu suất quang hợp, hấp thu dinh dưỡng giúp cây phát triển nhanh chóng chuẩn bị cho các giai đoạn sau. 

Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, dinh dưỡng đầy đủ, ít sâu bệnh hại thì cây bắt đầu nở bụi (đẻ nhánh) khi có thứ 5 – 6.

Sau khi gieo giống xuống đất, cây mạ cần mất một khoảng thời gian để hồi xanh, sau đó cây bén rễ, nở bụi nhanh chóng, số chồi gia tăng đến khi đạt tối đa thì bắt đầu rụi dần. Số chồi tối đa có thể đạt trước hoặc cùng thời điểm với phân hóa đòng.

Thời gian sinh trưởng dài ngắn của các dòng lúa chủ yếu khác nhau ở giai đoạn này. 

Đối với các giống ngắn ngày, thời gian sở giai đoạn tăng trưởng này ngắn, thời điểm phân hóa đòng xảy ra trước hoặc cùng lúc với thời điểm cây lúa đạt chồi tối đa.

Đối với các giống dài ngày, thời điểm phân hóa đòng diễn ra sau khi cây lúa đạt chồi tối đa.

Trong một số trường hợp đối với giống có tính cảm quang mạnh thì cây có thể đạt chồi tối đa trước, rồi sau đó tăng trưởng chậm lại đợi đến khi có quang kỳ thích hợp mới tiến tới phân hóa đòng.

Trên cây lúa có chồi hữu hiệu (chồi hình thành bông) và chồi vô hiệu. Số lượng chồi hữu hiệu có ảnh hưởng đến năng suất. Thông thường chồi hữu hiệu sẽ ổn định trước khoảng 10 ngày khi cây lúa đạt số chồi tối đa. Các chồi sinh ra sau đó thường rụi đi, không hình thành bông được gọi là chồi vô hiệu. Căn cứ vào điều này, trong canh tác người ta thường thúc cho lúa nở bụi nhanh giai đoạn đầu và từ thời điểm 7 ngày trước khi phân hóa đòng thường ức chế sự hình thành chồi mới.

Xem thêm: Các giống lúa phổ biến hiện nay

2. Giai đoạn sinh thực (sinh sản)

Giai đoạn sinh sản được tính từ thời điểm phân hóa đòng đến khi trổ bông. Giai đoạn này ở hầu hết các giống lúa là như nhau. Thời gian kéo dài từ 27 – 35 ngày, trung bình là khoảng 30 ngày. 

Lúc này các lóng (đặc biệt là 5 lóng trên cùng) vươn dài nhanh chóng, số lượng chồi vô hiệu giảm đi rõ rệt. Đòng được hình thành và phát triển, đến một lúc nhất định thì thoát ra khỏi bẹ của lá cờ, lúa chính thức bước vào giai đoạn trổ bông.

3. Giai đoạn lúa chín

Giai đoạn lúa chín được tính từ thời điểm trổ bông đến khi thu hoạch. Giai đoạn này trung bình kéo dài khoảng 30 ngày. Tuy nhiên nếu gặp  điều kiện bất lợi thì sẽ kéo dài hơn. Quá trình chín của cây sẽ trải qua từng thời kỳ:

• Thời kỳ chín sữa: còn được gọi là lúa “ngậm sữa”. Khi này, các chất đường bột được dự trữ trong thân và được tạo ra từ quá trình quang hợp sẽ được vận chuyển đi vào hạt. Hơn 80% vật chất tích lũy được hình thành từ con đường quang hợp. Chính vì thế thời điểm này vai trò của bộ lá đòng là hết sức quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp tới năng suất. Bông lúa khi tích lũy lượng vật chất đủ nhiều sẽ cong xuống, dân gian gọi là hiện tượng “cong trái me”. Bên trong hạt lúc này chứa một lượng dịch lỏng, màu trắng đục nhìn như sữa nên được gọi là “ngậm sữa”.
• Thời kỳ chín sáp: lượng nước trong hạt mất dần, cô đặc dần dần, vỏ trấu thời điểm này vẫn còn màu xanh.
• Thời kỳ chín vàng: nước tiếp tục mất, hạt cứng hơn, vỏ trấu dần chuyển sang màu vàng. Xuất hiện hiện tượng “lúa đỏ đuôi” tức là các hạt ở trên chót bông sẽ vàng dần xuống các hạt ở cổ bông, các lá rụi dần.
• Thời kỳ chín hoàn toàn: Hạt gạo lúc này khô cứng lại, độ ẩm hạt không quá 20%, lá chuyển vàng và rụi dần. Khi số hạt chín trên đồng đạt độ 80% thì đây là thời điểm tốt nhất để bắt đầu thu hoạch.

Căn cứ vào các giai đoạn sinh trưởng mà người trồng lúa sẽ có các biện pháp kỹ thuật canh tác phù hợp. Kính mời quý độc giả của Sinh Học Châu Á đón xem các phần tiếp theo của kỹ thuật canh tác lúa hiệu quả!