Kỹ thuật thu hoạch lúa để hạn chế hao hụt năng suất

Thu hoạch lúa tưởng chừng như đơn giản nhưng lại cần có những kỹ thuật nhất định để giảm thiểu tối đa hao hụt và đảm bảo chất lượng hạt gạo. Thời điểm nào thích hợp để thu hoạch lúa? Các lưu ý trong quá trình này là gì? Sinh Học Châu Á kính mời quý độc giả, quý bà con cùng theo dõi!

1. Thời điểm thu hoạch lúa

Thời điểm thích hợp để thu hoạch lúa là sau khoảng 28 – 32 ngày sau khi lúa trổ. Hoặc khi bà con quan sát ruộng lúa thấy lúa chín đạt 80%. Đây là thời điểm thích hợp nhất để bắt đầu thu hoạch, hạn chế tối đa thất thoát.

Nếu như thu hoạch khi ruộng còn quá xanh, sự tích lũy dưỡng chất trong hạt chưa đầy, trọng lượng và chất lượng hạt sẽ giảm. 

Nếu thu hoạch quá trễ, thân lúa khô đi, dễ bị đổ  ngã, đồng thời ở một số giống ít miên trạng có thể dẫn đến tình trạng lúa nảy mầm trên cây. Mặt khác, khi thu hoạch quá trễ thì trong quá trình xay xát gạo sẽ dễ bị gãy.

Xem thêm về: Tính miên trạng của lúa

2. Phương pháp thu hoạch

2.1. Phương pháp truyền thống

Từ xa xưa, việc thu hoạch lúa diễn ra rất vất vả qua nhiều giai đoạn. Các bước diễn ra như sau:

Bước 1: Gặt lúa / cắt lúa

• Gặt lúa:

Người ta sử dụng “vòng hái” để gặt lúa. Cấu tạo của vòng hái gồm một nhánh là tay cầm có gắn lưỡi liềm ở giữa và một nhánh để gom lúa lại. 

Gặt lúa thường áp dụng cho các giống lúa thân cao hoặc lúa đổ ngã. Kỹ thuật cắt lúa tại vị trí cách cổ bông khoảng 20 – 30 cm, xong bó lại thành từng bó.

• Cắt lúa:

Để cắt lúa, người ta dùng lưỡi hái cắt ngang thân lúa cách cổ bông từ 40 – 50 cm, rồi sau đó bó lại từng bó. Biện pháp cắt lúa thường được áp dụng đối với các giống lúa thân thấp không thể gặt được.

Bước 2: Tuốt hạt

Nói cách khác đây là bước để tách rời hạt khỏi bông. Có rất nhiều cách để tuốt hạt ra khỏi bông:

• Đập bồ

Người ta dùng các bó lúa đã được bó chặt rồi đập vào “thang bồ”. Cấu tạo của một bồ đập gồm có một đáy gỗ có kích thước 80×100 cm, được bao bọc xung quanh bởi một miếng lưới dày hoặc bằng tre đan. Cửa bồ cách đáy 60 cm, chiều rộng là 80 cm. Bồ gọn nhẹ, có thể di chuyển dễ dàng.

• Đập cặp

Người ta bó chặt bó lúa lại và đập lên trên ghế đập. Ghế đập là một miếng gỗ to, dày, chắc, một đầu để dưới đất, một đầu kê cao độ 60cm, tạo thành một góc 45o.

• Đạp lúa

Người ta bày lúa ra thành từng đóng dựng đứng rồi tiến hành đạp bằng sức trâu bò hoặc máy kéo. Sau nhiều lần “đạp” thì người ta thu gom rơm, để lại hạt lúa trên sân.

• Suốt lúa

Suốt lúa được thực hiện bằng máy suốt cơ giới hoặc bán cơ giới. Các bó lúa được cắt thu gom lại cho vào máy suốt, máy sẽ tách phần hạt và rơm rạ ra riêng.

Bước 3: Giê lúa

Giê lúa tức là tách hạt lép và bụi bẩn, tạp chất ra khỏi hạt chắc bằng sức gió. Người ta lợi dụng sức gió (tự nhiên hoặc máy quạt) rồi đổ lúa từ trên cao xuống, hạt lép, hạt nhẹ sẽ bay ra. 

2.2. Phương pháp thu hoạch hiện đại

Ngày nay việc thu hoạch lúa được diễn ra dễ dàng và tiết kiệm được rất nhiều thời gian, công sức bằng máy gặt đập liên hợp. Hầu hết các quá trình cắt, tuốt đều được tích hợp lại trong một chiếc máy.

3. Một số lưu ý đối với thu hoạch ruộng lúa làm giống

Các bước thu hoạch lúa làm giống cũng diễn ra như các bước trên, tuy nhiên cần đặc biệt chú ý đến việc chọn ruộng để làm giống và khử lẫn phải kỹ càng hơn.

Cần chọn các ruộng tốt, lúa phát triển đồng nhất, không sâu bệnh, ít đổ ngã, hạt lúa to chắc, chín vàng đều màu.

Khử lẫn ngay từ thời điểm gieo sạ ban đầu để lúa thu về không bị lẫn các giống khác, đảm bảo các đặc tính tốt của giống vẫn được duy trì.

Trên đây là một số thông tin về kỹ thuật thu hoạch lúa mà Sinh Học Châu Á chia sẻ tới bạn đọc. Đón xem Các phương pháp bảo quản lúa trong bài viết tiếp theo!