Quản lý muỗi hành gây hại trên lúa

 

Muỗi hành (Wood-Mason) là đối tượng gây hại rất được quan tâm trong khoảng thời gian gần đây bởi mức độ gây hại trầm trọng của chúng đối với các trà lúa. Muỗi cắn phá lúa gây ra các hiện tượng “ống hành” khiến lúa không trổ bông được. Kiểm soát tốt muỗi hành để ngăn chặn nguy cơ bùng phát thành dịch là điều mà bà con trồng lúa đặc biệt quan tâm. Cùng Sinh Học Châu Á tìm hiểu  các thông tin về muỗi hành ngay bên dưới!

• Tên khoa học: Orseolia oryzae
• Tên gọi khác: muỗi năn, sâu năn, lúa năn

1. Đặc điểm của muỗi hành

Muỗi hành hiện nay đã hiện diện ở hầu hết các tỉnh thành trồng lúa của nước ta. Chúng gây hại ở cả ba mùa vụ, đặc biệt phát triển trong vụ canh tác thứ ba (rơi vào khoảng tháng 6 – 7) khi mà thời tiết có mưa nhiều.

Vòng đời của muỗi hành từ 26 – 35 ngày, gồm các giai đoạn sau:

• Giai đoạn trứng: Thời gian ủ trứng của muỗi hành là từ 3 – 5 ngày. Trứng có thể nằm riêng lẻ hoặc thành từng nhóm gồm 3 – 4 trứng. Trứng thường nằm ở mặt dưới của lá, gần phiến lá. Trứng mới đẻ có hình bầu dục với kích thước từ 0,4 – 0,5mm. Trứng ban đầu có màu trắng hơi bóng dần dần chuyển sang màu tím đỏ hơi bóng.
• Giai đoạn ấu trùng (sâu năn): Giai đoạn này kéo dài từ 13 – 15 ngày. Sâu mới nở có chiều dài 1mm, phát triển đến khi đủ sức đẩy thì dài 3mm, có màu hồng nhạt. Ấu trùng có 3 – 4 tuổi.
• Giai đoạn nhộng: Thời gian nhộng của muỗi hành kéo dài 6 – 8 ngày. Nhộng có chiều dài 2 – 3mm, có màu hồng nhạt, càng gần ngày vũ hóa thì chuyển sang màu hồng đậm, trên thân có nhiều hàng gai.
• Giai đoạn con trưởng thành (muỗi hành): Thành trùng có hai giới tính. Con cái có chiều dài 3 – 5mm, sải cánh rộng 9mm, phần bụng có màu đỏ. Thành trùng đực thì có kích thước nhỏ hơn, cơ thể có màu vàng nâu. Muỗi hành có đầu rất nhỏ, mắt kép, có râu màu vàng hình chuỗi hạt, có 1 – 2 hàng gai. Chân có màu đen hoặc nâu đậm. Muỗi cái có thể đẻ từ 100 – 200 trứng.

Muỗi được vũ hóa vào ban đêm và thường rơi nhiều vào đầu mùa mưa. Ban ngày chúng thường ẩn nấp trong các khóm lúa hoặc cỏ dại gần mặt nước. 

Muỗi hành thích ánh sáng của đèn và trăng tròn.

2. Muỗi hành – sâu năn gây hại cho lúa

Muỗi hành thường hại lúa giai đoạn mạ đến khi đẻ nhánh tối đa. 

Trứng sau khi nở thành ấu trùng, nhờ sương mà ấu trùng bò dần từ lá đến giữa bẹ và thân rồi đến các đọt non, tại đây chúng ăn phá đỉnh sinh trưởng. Quá trình cắn phá, sâu năn tiết dịch tiết nước bọt làm cho bẹ lá non mọc dài ra thành hình ống, rỗng bên trong như ống hành. Ống có chiều dài 10 – 30cm, đường kính 1 – 2mm. Bên trong mỗi ống chứa một ấu trùng và chúng sẽ làm nhộng bên trong ống.

Nhộng có thể di chuyển bên trong ống lúa nhờ các gai của chúng. Khi gần ngày vũ hóa, nhộng sẽ di chuyển lên trên phần ngọn rồi đục một lỗ chui ra khỏi ống.

Cây bị muỗi hành tấn công sẽ có các chồi như ống hành, cây thấp lùn, phân thân cứng, chiều ngang của cây phát triển. Lá lúa có màu xanh đậm, lá ngắn, dựng đứng. 

3. Biện pháp quản lý

Việc xử lý muỗi hành tại mỗi thời điểm sẽ có các phương pháp quản lý riêng:

• Nếu lúa bị nhiễm muỗi hành ở giai đoạn <10 ngày, bà con nên hạn chế sử dụng thuốc BVTV. Giai đoạn này bà con khống chế mật số muỗi thông qua công tác quản lý nước. Bà con có thể giữ nước trong ruộng để làm hạn chế quá trình hình thành ấu trùng của chúng.
• Thời điểm lúa từ 10 – 40 ngày rất quan trọng trong việc quản lý muỗi hành. Nếu mật số giai đoạn này cao thì tiến hành phun xịt các loại thuốc nội hấp, lưu dẫn mạnh như là có chứa một số hoạt chất như là Alpha-cypermethrin, Chlorfenapyr,...

Tốt nhất là nên canh vào những ngày trăng sáng để diệt trừ hiệu quả và tối ưu chi phí nhất.

• Thời điểm lúa >40 ngày bà con cân nhắc dùng hoặc không dùng thuốc BVTV, lúa giai đoạn này tuy có thể bị muỗi hành tấn công nhưng không gây ảnh hưởng lớn đến năng suất, chủ yếu gây hại trên các chồi vô hiệu.

Để kiểm soát sự gây hại của muỗi hành một cách hiệu quả nhất, bà con cần thực hiện quản lý tổng hợp bằng nhiều biện pháp canh tác như là:

• Sạ né trăng.
• Dọn cỏ bờ, phát quang bụi rậm
• Thu hút thiên địch, đặc biệt là ong ký sinh

Phòng ngừa sớm với các chế phẩm sinh học vi sinh vật ký sinh sâu năn.

Xem thêm một số sản phẩm diệt trừ sâu và côn trùng trên ruộng:

Metar phòng trừ côn trùng gây hại

Disa tiêu diệt các loài sâu ăn lá

Fygo đặc trị ruồi vàng đục quả