Quản lý rầy phấn trắng hại lúa

Rầy phấn trắng trong những năm gần đây lại bùng phát thành dịch bệnh hại phổ biến trên lúa. Đặc biệt trong thời tiết nắng nóng xen kẽ mưa khiến cho mật số của chúng gia tăng nhanh chóng, tiềm ẩn nguy cơ bùng phát thành dịch bệnh. Biện pháp quản lý nào để kiểm soát rầy phấn trắng trên ruộng lúa? Tìm hiểu cùng Sinh Học Châu Á trong bài viết này!

• Tên khoa học: Aleurocybotus indicus
• Tên gọi khác:  rầy cánh phấn, bọ phấn trắng

1. Đặc điểm sinh học của rầy phấn trắng

Rầy phấn trắng có danh pháp khoa học là Aleurocybotus indicus (trước đây được gọi là Vasdavidius indicus) thuộc họ Aleurodidae. 

Rầy phấn trắng được phát hiện đầu tiên vào năm 1966 tại Ấn Độ và sau đó lan rộng ra các quốc gia ở châu Phi, gây thiệt hại lên tới 80%. Trước đây rầy phấn trắng xuất hiện ở các trà lúa tại Việt Nam nhưng mức độ gây hại không đáng kể nên ít được quan tâm. Đến năm 2010, gần 16.000 ha lúa ở ĐBSCL bị nhiễm rầy, làm thất thoát năng suất nên rầy phấn trắng bắt đầu được chú ý nhiều hơn.

Vòng đời rầy phấn trắng

Rầy phấn trắng có kiểu phát triển qua biến thái không hoàn toàn (tức là sự phát triển mà ấu trùng phát triển chưa hoàn thiện, trải qua nhiều lần lột xác trở thành con trưởng thành). 

Vòng đời của chúng kéo dài trong khoảng 17 – 24 ngày, trải qua 3 giai đoạn chính: trứng – ấu trùng – thành trùng. 

Giai đoạn trứng: trứng rầy có dạng thon dài, khi mới đẻ trứng có màu trắng, trứng càng già thì càng ngã sang màu nâu. Trung bình có khoảng 70% trứng sẽ nở thành ấu trùng.

Giai đoạn ấu trùng: rầy phấn trắng trải qua 4 tuổi để trở thành con trưởng thành.

• Ấu trùng tuổi 1: giai đoạn này kéo dài 3 – 4 ngày. Lúc này ấu trùng chưa có chân phát triển nên ít di chuyển, chủ yếu tập trung chích hút quanh gân lá, cơ thể chưa được bao phủ lớp phấn.
• Ấu trùng tuổi 2: giai đoạn này kéo dài 2 – 3 ngày. Lúc này ấu trùng đã lột xác lần 1, có thể xuất hiện một lớp phấn trắng mỏng. Chúng bám chật vào biểu bì lá để chích hút dịch lá.
• Ấu trùng tuổi 3: giai đoạn ấu trùng tuổi 3 kéo dài khoảng 2 – 3 ngày. Hình thái ấu trùng giai đoạn này không có sự khác biệt quá lớn so với ấu trùng tuổi 2.
• Ấu trùng tuổi 4 (nhộng giả): sau khi từ tuổi qua, trải qua quá trình lột xác trở thành nhộng giả. Cơ thể nhộng giả có lớp vỏ cứng, chúng bám chặt vào biểu bì lá. Thời điểm nhộng giả kéo dài 2 – 4 ngày, rồi sau đó vũ hóa thành con trưởng thành.

Giai đoạn rầy trưởng thành (thành trùng): thành trùng có cánh màu trắng, hai cánh ốp lại như hình mái nhà. Trung bình mỗi con trưởng thành có kích thước khoảng 0,83mm (con đực) và 0,98mm (con cái). Khi mới nở, thành trùng có cánh mỏng, trong suốt, khả năng bay yếu. Về sau cánh khô lại, có thể phủ một lớp phấn trắng, bay tốt hơn. Mỗi con rầy phấn trắng cái có khả năng đẻ từ 100 – 250 trứng.

Rầy phấn trắng phát triển mạnh trong điều kiện nắng nóng, nhiệt độ thích hợp cho sự phát triển của chúng là 30oC.

2. Tại sao rầy phấn trắng khó xử lý?

Rầy phấn trắng có kích thước rất nhỏ, lại ẩn náu phía dưới mép lúa, nên rất khó phát hiện sớm. Bên cạnh đó chúng di chuyển linh hoạt nên dễ dàng “thoát thân”khỏi các cuộc tấn công của các loài khác nên chúng chích hút dịch lá rồi sinh sản ồ ạt.

Nhờ đặc điểm hình thái cơ thể được bao phủ bởi lớp sáp nên việc sử dụng các loại thuốc để phun xịt sẽ khó khăn hơn để thấm sâu vào cơ thể chúng. Đồng thời, rầy thường đẻ trứng ở mặt dưới lá nên việc thuốc tiếp xúc sẽ khó hơn.

3. Dấu hiệu nhận biết rầy phấn trắng hại lúa

Tác động tới cây lúa”

Rầy phấn trắng chích hút nhựa lá khiến cho lá bị vàng, bề mặt lá sần sùi, có thể xoăn lại, cổ lá co rút.

Giai đoạn trổ nếu bị rầy đánh thì lúa sẽ bị nghẽn cờ, lúa không trổ thoát, tỷ lệ hạt lép cao.

Cách phát hiện rầy phấn trắng:

• Quơ tay làm động tán lá để xem rầy có bay lên không
• Quan sát mạng nhện trên ruộng để xem rầy có dính trên đó không
• Vạch xem mặt dưới lá để xem có trứng rầy không

4. Biện pháp quản lý

Biện pháp canh tác:

•  Diệt cỏ  quanh ruộng, đặc biệt là cỏ lồng vực
•  Gieo sạ tập trung 
• : Bón phân cân đối
•  Áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp

Biện pháp hóa học:

• Sử dụng thuốc BVTV chứa gốc Pymetrozine, Dinotefuran, Abamectin, Emamectin, Clorpyrinfos methyl,…
•  Bổ sung thêm chất phụ trợ để tăng hiệu lực thuốc

Lưu ý:

Chỉ nên sử dụng thuốc BVTV khi mật số từ 10 -40 ổ rầy trên 30 – 50 bụi lúa, không phun khi lúa giai đoạn trỗ.

Phun vào buổi sáng từ 6 – 9h, phun sát mặt lá, đều cả 2 mặt, đặc biệt là mặt dưới.

Biện pháp sinh học:

• Trồng hoa để thu hút thiên địch
• Sử dụng chế phẩm sinh học có chứa nấm ký sinh rầy phấn trắng
• Phòng ngừa và kiểm soát mật số rầy phấn trắng bằng chế phẩm sinh học Metar. Sản phẩm chứa nấm ký sinh làm ức chế quá trình tiêu hóa của rầy, khiến chúng không chuyển hóa được được thức ăn và chết đi.

Thông tin chi tiết về sản phẩm xem thêm tại đây.

Nắm rõ các đặc tính của rầy phấn trắng sẽ giúp bà con dễ dàng hơn trong quá trình xử lý chúng. Kính mời bà con đón theo dõi thông tin về các loài côn trùng – sâu hại trên lúa ở các bài viết tiếp theo!