Biện pháp quản lý bệnh lúa von trên lúa

Bệnh lúa von (Bakanae disease) là một trong những bệnh thường gặp ảnh hưởng đến cây lúa. Bệnh có thể gây ra sự suy yếu, giảm sản lượng và ảnh hưởng đến chất lượng của hạt lúa. Bài viết này Sinh Học Châu Á sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về bệnh lúa von, từ nguyên nhân đến biện pháp phòng trừ bệnh.

• Tên thường gọi: bệnh lúa von; lúa đực; mạ đực
• Tên tiếng anh: Bakanae disease
• Tác nhân gây bệnh: Fusarium moniliforme

1. Nguyên nhân gây bệnh lúa von

Bệnh lúa von do nấm Fusarium moniliforme xâm nhiễm và gây hại cho cây lúa. Bệnh phát triển trong khoảng nhiệt độ khá rộng từ 10 -37oC, khoảng nhiệt tối ưu nhất là từ 24 – 32oC đi kèm ẩm độ cao, ánh sáng yếu. Nấm phát sinh bào tử, bào tử này có thể tồn tại trên cây, trong hạt giống và cả trong đất từ khoảng 4 – 6 tháng. 

Bệnh lây truyền nhờ gió hoặc từ các mầm bệnh trong cây, trong giống. Nấm bệnh thường tấn công các vị trí ở phía dưới cây lúa (gốc thân, rễ) nhiều hơn các bộ phận phía trên như lá lúa, bẹ lúa, đốt thân,…

Nấm bệnh có nhiều ký chủ thuộc họ hòa bản, và một số loài ký chủ phụ quan trọng là cà chua, đậu, chuối,…

2. Triệu chứng bệnh trên cây lúa

Bệnh lúa von thường tồn lưu và lây nhiễm phần lớn là thông qua lúa giống. Bệnh gây hại từ giai đoạn mạ đến khi thu hoạch. 

Cây lúa bị nhiễm bệnh sẽ có triệu chứng như sau: mạ của lúa sẽ phát triển vươn cao gấp hai ba lần chiều cao thông thường của cây lúa. Thân cây mảnh khảnh, cứng giòn, dễ gãy. Lá lúa chuyển sang màu xanh vàng rồi tới màu gạch cua. Cây bị nhiễm bệnh chết đi nhanh chóng.

Tuy nhiên trong một số điều kiện thay đổi của thời tiết làm sinh ra nhiều loại độc tố khác nhau nên cây vẫn có thể xuất hiện triệu chứng thấp lùn.

Đối với các cây lúa bị nhiễm bệnh muộn làm giảm số chồi hữu hiệu trên cây, lá cờ nhạt màu, yếu ớt, xuất hiện rễ khí sinh. Trên đốt thân có thể tìm thấy các lớp phấn trắng hồng khi thời tiết ẩm ướt.

Bệnh gây hại trầm trọng ở các ruộng lúa bón thừa phân đạo và nhiệt độ không khí cao.

3. Hậu quả của bệnh lúa von

• Bệnh thường làm cho cây mạ chết đi. Các cây bị nhiễm bệnh sẽ chết do thối gốc. Các cây còn sống đến giai đoạn làm đòng trổ thì các đốt thân vươn dài, rễ bất định mọc ra ở các lóng phía dưới của cây lúa. 
• Khi trời ẩm ướt thì xuất hiện các lớp phấn trắng hồng, khi trời khô ráo thì xuất hiện các chấm nhỏ li ti màu xanh đen, đây chính là quả thể của nấm bệnh.
• Các cây còn sống và trổ bông nhưng chỉ cho ra hạt lép, hạt lửng, làm cho năng suất lúa bị giảm đáng kể, lên đến 50%.
• Mầm bệnh tồn tại và tiếp tục lan truyền trong các mùa vụ kế tiếp.

4. Biện pháp quản lý

Biện pháp canh tác:

• Biện pháp tốt nhất trong công tác quản lý bệnh lúa von là nằm ở khâu chọn và xử lý giống. Sử dụng các loại giống có tính kháng bệnh, giống sạch bệnh. Tốt nhất nên sử dụng giống thuần, giống xác nhận được cung cấp bởi các đơn vị uy tín. Nếu vụ trước lúa bị nhiễm bệnh thì không nên sử dụng lúa đó để làm giống trồng. Tìm hiểu chi tiết về cách thức xử lý giống trước khi sạ tại đây!
• Trong quá trình canh tác nên hạn chế làm tổn thương rễ, chồi, tạo các vết thương cơ giới cho cây lúa để tránh nấm bệnh xâm nhiễm gây hại.
• Gieo sạ và cấy lúa với mật độ thích hợp đi cùng chế độ phân bón hợp lý.
• Thường xuyên thăm đồng để theo dõi diễn biến bệnh hại trên lúa. Nếu phát hiện ruộng xuất hiện các cây bệnh thì nên nhổ bỏ và đem tiêu hủy ở phía xa ruộng. 

Biện pháp hóa học:

 Xử lý giống là bước quan trọng nhất trong phòng trừ bệnh lúa von trên lúa. Sử dụng các sản phẩm ngâm ủ giống chứa hoạt chất diệt nấm để phòng ngừa.

Khi ruộng có biểu hiện bệnh thì sử dụng các thuốc BVTV có chứa hoạt chất Carbendazim,… để xử lý.

Lưu ý: Sử dụng thuốc BVTV nên tuân thủ theo các khuyến cáo của đơn vị sản xuất để đảm bảo hiệu quả tốt nhất và hạn chế các tác động xấu của thuốc đến sức khỏe và hệ sinh thái.

Biện pháp sinh học:

• Sử dụng các chế phẩm sinh học có chứa nấm đối kháng như là  Trichoderma, đặc biệt là hai chủng Trichoderma asperellum, Trichoderma atroviride Karsten để tiêu diệt mầm bệnh trong quá trình ngâm ủ lúa giống.

Sinh Học Châu Á kính chúc quý bà con có một mùa vụ “thuận buồm xuôi gió”.