Các phương pháp quản lý bọ xít đen (Rice black bug) gây hại trên lúa

Bọ xít đen được xem như là một đối tượng dịch hại ít quan trọng trong canh tác lúa ở nước ta. Chính vì thế có rất ít thông tin cũng như những báo cáo khoa học về loài côn trùng này. Mặc dù thế thì việc kiểm soát mật độ của chúng vẫn cần được quan tâm để tránh trường hợp bùng phát dịch bệnh bất ngờ.

• Tên khoa học: Scotinophora lurida 
• Tên tiếng anh: Rice black bug

1. Đặc điểm sinh thái của bọ xít đen

Thực tế, bọ xít đen ít gây hại trên các trà lúa ở Việt Nam. Theo ghi nhận từ thực tế thì bọ xít đen xuất hiện ở vụ Đông Xuân từ tháng 11 đến tháng 3, và xuất hiện nhiều hơn ở vụ Hè Thu từ tháng 4 đến tháng 8. 

Bọ xít đen phát triển trong điều kiện nắng nóng, xen kẽ mưa, ẩm độ cao. Chúng tập trung nhiều ở phần bẹ và gốc của cây lúa. Các ruộng bị tình trạng khô hạn, sạ dày, sử dụng giống dài ngày sẽ có mật số bọ xít cao hơn.

Vòng đời của bọ xít đen trung bình từ 50 – 60 ngày:

• Giai đoạn trứng: Kéo dài khoảng  4 – 7 ngày (vào mùa đông lên đến 14 – 21 ngày). Trứng có hình cốc, khi mới đẻ thì có màu xanh nhạt về sau chuyển sang màu nâu. Trứng đẻ thành ổ, mỗi ổ có từ 10 – 15 trứng, nằm thành hai hàng ở mặt trước của lá. 
• Giai đoạn bọ xít non: Kéo dài từ 40 – 45 ngày. Con mới nở có hình hơi tròn, mắt kép có màu đỏ, thân đỏ nâu, không có cánh, phía trên lưng có những chấm đen. Chúng có tập tính theo đàn, di chuyển xuống gốc cây vào ban ngày, khi đêm xuống thì có di chuyển lên trên lại.
• Giai đoạn trưởng thành: Con trưởng thành có thể sống đến 10 tháng. Tính từ thời điểm trưởng thành đến khi đẻ trứng lần đầu của bọ xít đen là 10 – 15 ngày. Bọ xít trưởng thành có hình lục giác, thân màu đen. Chiều dài cơ thể 7 – 8mm, đốt ngực có gai nhọn. Con cái có kích thước dài hơn con đực. Lưng và bụng của chúng đều nhô ra, phiến mai dài tới cuối bụng nhưng không che hết phần bụng. Mắt đơn, màu đỏ nhạt, chân và râu có màu xám tro.

Bọ trưởng thành giao phối vào lúc 6 – 7 giờ chiều, sau 1 tuần giao phối thành công thì đẻ trứng. Trung bình một con bọ xít đen cái có thể đẻ 190 trứng trong vòng đời của chúng. Bọ xít đẻ trứng ở trên những bẹ lá cách mặt đất khoảng 10cm trở xuống. 

2. Bọ xít đen gây hại cho lúa

Bọ xít non và con trưởng thành đều có khả năng gây hại cho lúa. Chúng thường tấn công các trà lúa vào giai đoạn đẻ nhánh đến làm đòng.

Chúng chích hút nhựa cây lúa làm cho cây suy yếu dần, lá chuyển sang vàng, héo, cây còi cọc, thấp lùn, khả năng đẻ nhánh rất kém, nếu trổ bông được thì tỷ lệ hạt lép cũng rất cao. Khi mật số bọ cao sẽ gây ra hiện tượng cháy cục bộ. 

3. Biện pháp quản lý 

Biện pháp quản lý bọ xít đen gây hại trên lúa cũng tương tự như biện pháp quản lý rầy nâu gây hại. 

Biện pháp canh tác:

• Phát quang, dọn dẹp cỏ dại ở xung quanh bờ ruộng, bờ bao.
• Gieo sạ đồng loạt, mật độ gieo sạ không quá dày, ưu tiên sử dụng các giống lúa ngắn ngày.
• Bón phân thích hợp, cân đối, không bón thừa phân đạm.
• Hạn chế phun thuốc ở giai đoạn đầu, nếu giai đoạn đó phát hiện có bọ xít đen thì tiến hành bơm nước ngập chân lúa để làm hạn chế bọ xít đẻ trứng và nở.

Biện pháp hóa học:

• Sử dụng các loại thuốc BVTV có hoạt chất Abamectin, Emamectin benzoate, Pymetrozine, Cypermethrin, Chlorpyrifos ethyl,…

Lưu ý: Chỉ sử dụng thuốc BVTV khi mật số côn trùng gây hại quá cao. Việc sử dụng thuốc BVTV phải tuân thủ hướng dẫn sử dụng và trang bị bảo hộ trong quá trình sử dụng.

Việc lạm dụng thuốc BVTV sẽ làm đất chai hóa, làm tăng nguy cơ kháng thuốc của các loại côn trùng trên ruộng.

Biện pháp sinh học:

• Thu hút thiên địch để kiểm soát bọ xít đen. Một số loài thiên địch của bọ xít là ông ký sinh trứng, bọ ngựa, nấm ký sinh Paecilomyces, ếch, nhái,…
• Dùng bẫy đèn và vợt để bắt chúng.
• Sử dụng Metar – tiêu diệt bọ xít đen. Trong Metar có chứa nấm ký sinh Paecilomyces có khả năng xử lý bọ non và bọ trưởng thành. Nhấp vào đây để xem thông tin về sản phẩm.